Bókhaldslyklar
Bókhaldslyklar (e. Chart of Accounts) eru grunnurinn að öllu bókhaldi. Hver lykill táknar ákveðna tegund eignar, skuldar, eigin fjár, tekna eða gjalda, og allar dagbókarfærslur, reikningar, greiðslur og sjálfvirkar bókanir vísa í þessa lykla. Á þessari síðu færðu heildarsýn yfir lykilskrána, sérð talningu eftir tegund, og getur stofnað, breytt og afritað lykla — og óvirkjað eða eytt lyklum sem eru ekki í notkun.
Þú kemst á síðuna í gegnum Bókhald > Bókhaldslyklar. Efst til vinstri, við hliðina á fyrirsögninni, er örvarhnappur (Til baka) sem fer aftur á Bókhald-yfirlitið, og hægra megin er Nýr lykill sem opnar stofnunargluggann.
Talning efst á síðunni — sex spjöld sýna fjölda virkra lykla: „Samtals lyklar" (heildarfjöldi virkra lykla) og síðan eitt spjald fyrir hverja tegund með litamerkingu: Eignir (grænt), Skuldir (rautt), Eigið fé (blátt), Tekjur (gult) og Gjöld (appelsínugult). Talningin miðar aðeins við virka lykla, þótt taflan fyrir neðan sýni líka óvirka lykla.

Leit og síur — taflan heitir „Lyklar" og sýnir sjálfgefið alla lykla, bæði virka og óvirka. Fyrir ofan hana eru þrír reitir: leitarreitur, „Sía eftir tegund" og „Sía eftir stöðu". Leitin er textaleit sem leitar samtímis í lykilnúmeri, heiti og lýsingu. Auk þessara síuvala eru einnig innbyggðar dálkasíur beint í töfluhausunum (Tegund, VSK, VSK-lykill, VSK flokkur og Virkur). Hnappurinn Excel hægra megin í síuröðinni sækir lyklana sem leitin og síurnar þrjár sýna (dálkasíur í töfluhausum fylgja ekki) í XLSX-skjal: lykilnúmer, heiti, tegund, VSK-hlutfall, VSK-lykil, VSK-flokk, RSK-kóða hvers VSK-þreps og stöðu, með fyrirtæki og síum í hausnum.
| Reitur / sía | Lýsing |
|---|---|
| Leitarreitur | Leitar í lykilnúmeri, heiti og lýsingu samtímis. Merktur „Leita að lykilnúmeri, heiti eða lýsingu…". Hægt að hreinsa með x-hnappi. |
| Sía eftir tegund | Fellilisti: Eignir, Skuldir, Eigið fé, Tekjur, Gjöld. Sýnir aðeins lykla af valdri tegund. |
| Sía eftir stöðu | Fellilisti: Virkir / Óvirkir. Án vals birtast bæði virkir og óvirkir lyklar — veldu „Óvirkir" til að finna óvirkan lykil og virkja hann aftur. |
| Dálkasía Tegund | Innbyggð sía í töfluhaus til að sía eftir einni eða fleiri tegundum. |
| Dálkasía VSK | Síar eftir VSK-hlutfalli. Valkostir eru virk VSK-hlutföll kerfisins auk „Enginn VSK". |
| Dálkasía VSK-lykill | Síar eftir „VSK-lyklar" eða „Ekki VSK-lykill" — fljótlegasta leiðin til að sjá alla lykla sem geyma VSK. |
| Dálkasía VSK flokkur | Síar eftir Útskatti, Innskatti, Uppgjöri VSK eða „Á ekki við". |
| Dálkasía Virkur | Síar eftir Virkir / Óvirkir. |
| Dálkur | Lýsing |
|---|---|
| Lykilnúmer | Númer lykils (t.d. 1100, 4400). Raðanlegt — sjálfgefið raðað hækkandi eftir lykilnúmeri. |
| Heiti | Heiti lykils. Raðanlegt og stytt með „..." ef of langt. |
| Tegund | Litað merki: Eignir, Skuldir, Eigið fé, Tekjur eða Gjöld. Síanlegt. |
| VSK | Merki með VSK-hlutfalli lykilsins (birt t.d. sem 24.00%) eða „Enginn VSK" (grátt). Liturinn ræðst af hlutfallinu: blátt upp að 11%, grænt frá 20%. |
| VSK-lykill | Merkið „VSK-lykill" á þeim lyklum sem geyma VSK sjálfir; annars bandstrik. Síanlegt. |
| VSK flokkur | Útskattur (grænt), Innskattur (blátt), Uppgjör VSK (fjólublátt) eða „Á ekki við" (grátt). |
| RSK lyklar | RSK-lykilnúmer fyrir hvert VSK-hlutfall, sýnt sem „hlutfall%: kóði" (t.d. „24.00%: 1017"). |
| Virkur | „Virkur" (grænn punktur) eða „Óvirkur" (rauður punktur). Síanlegt. |
| Aðgerðir | Þriggja punkta hnappur sem opnar aðgerðavalmynd fyrir línuna. |
Aðgerðavalmynd hverrar línu — smelltu á þriggja punkta hnappinn í Aðgerðir-dálknum. Valkostir eru: Breyta, Afrita í nýjan lykil, og — aðeins ef lykillinn er ekki læstur — Óvirkja (eða Virkja ef hann er óvirkur) og Eyða. Læstir lyklar sýna aðeins Breyta og Afrita í nýjan lykil. Áður en lykli er eytt eða hann óvirkjaður athugar kerfið hvort hann sé í notkun (sjá kaflann „Lykill í notkun" hér að neðan).
Blaðsíðuskipting — neðst í töflunni er hægt að velja fjölda lína á síðu (20, 50, 100 eða 200; sjálfgefið 50) og heildarfjöldi birtist sem „Samtals N lyklar". Ef engir lyklar finnast birtist „Engir lyklar fundust" með hnappinum „Stofna fyrsta lykilinn".
Farðu í Bókhald > Bókhaldslyklar. Efst er talning eftir tegund og undir henni tafla með öllum lyklum, virkum og óvirkum. Notaðu leitina eða síurnar „Sía eftir tegund" og „Sía eftir stöðu" til að þrengja listann.
Smelltu á „Nýr lykill" efst til hægri. Glugginn „Nýr lykill" opnast með forminu. Fylltu út reitina (sjá töflu hér að neðan) og smelltu á „Stofna".
Sláðu inn Lykilnúmer (má aðeins innihalda tölustafi, bókstafi og bandstrik og má ekki vera til fyrir), Heiti lykils og veldu Tegund lykils (Eignir, Skuldir, Eigið fé, Tekjur eða Gjöld). Í staðlaðri lykilskrá PayGo eru tekjulyklar í 1000-röð, gjaldalyklar í 2000-röð, eignalyklar í 3000-röð, skuldalyklar í 4000-röð og eigið fé í 5000-röð — veldu nýja lyklinum ónotað númer á réttu bili. Valfrjálst er að velja Yfirlykil af sömu tegund til að raða í tré. Gjaldmiðill er alltaf ISK við stofnun.
Veldu VSK hlutfall úr fellilista (eða skildu eftir autt fyrir engan VSK). Hakaðu í „VSK-lykill" ef lykillinn geymir VSK sjálfur (útskattur, innskattur, handfærður innskattur eða uppgjörsreikningur VSK) — þá er upphæðin sem bókast á hann VSK-upphæðin sjálf og kerfið reiknar aldrei VSK ofan á hana. Reiturinn „Tengdur VSK flokkur" birtist þegar hlutfall er valið eða hakað er í „VSK-lykill"; þar velur þú Útskattur (Sala), Innskattur (Kaup), Uppgjör VSK eða „Á ekki við". Hakaðu í „Fastur VSK" ef ekki á að vera hægt að breyta hlutfallinu í dagbókarfærslum.
Hakaðu í viðeigandi reiti: „Veljanlegur sem flokkur útgjalda" (birtist í útgjöldum), „Hægt að bóka beint" (leyfir beina bókun í dagbók) og — aðeins fyrir Eignir og Skuldir — „Nota fyrir greiðslur" (velst þegar greiðslur eru skráðar).
Í „RSK lyklar" slærðu inn 4-5 tölustafa RSK-lykilnúmer fyrir hvert VSK-hlutfall (þrír reitir: án VSK, 11% og 24%). Þetta tryggir að VSK-skýrslur og skil til Ríkisskattstjóra raðist rétt. Reitirnir eru valfrjálsir.
Bættu við valfrjálsri Lýsingu (allt að 1000 stafir) sem útskýrir tilgang lykilsins. Smelltu á „Stofna" til að vista. Staðfestingin „Lykill hefur verið stofnaður" birtist.
| Reitur | Lýsing | Skylda |
|---|---|---|
| Lykilnúmer | Einkvæmt númer lykils, allt að 50 stafir. Aðeins tölustafir, bókstafir og bandstrik leyfð. Sé númerið þegar til hafnar kerfið stofnuninni („Reikningur með númerið … er þegar til"). Ekki hægt að breyta eftir stofnun. | Já |
| Heiti lykils | Lýsandi heiti, allt að 255 stafir (t.d. „Sala með 24% VSK"). | Já |
| Tegund lykils | Eignir, Skuldir, Eigið fé, Tekjur eða Gjöld. Ekki hægt að breyta eftir stofnun. | Já |
| Yfirlykill (valfrjálst) | Yfirlykill af sömu tegund til að mynda tré. Aðeins virkir lyklar birtast. Óvirkt þar til tegund er valin. | Nei |
| Gjaldmiðill | Læstur á ISK: nýir lyklar eru alltaf stofnaðir í ISK. Mynt lykils er stillt sjálfkrafa þegar hann er tengdur bankareikningi í erlendri mynt og er ekki hægt að breyta henni í þessum glugga. | Nei |
| VSK hlutfall | VSK-hlutfall úr virkum hlutföllum kerfisins (birt sem „hlutfall% - heiti"). Autt = enginn VSK. | Nei |
| Fastur VSK | Ef hakað: ekki hægt að breyta VSK-hlutfalli í dagbókarfærslum fyrir þennan lykil. | Nei |
| VSK-lykill | Ef hakað: lykillinn geymir VSK (útskattur, innskattur, handfærður innskattur eða uppgjörsreikningur VSK). Upphæð sem bókast á hann er VSK-upphæðin sjálf — kerfið reiknar aldrei VSK ofan á hana og dagbókin sýnir engan VSK-reit á slíkri línu. Gjalda- og tekjulyklar geta ekki verið VSK-lyklar, og ekki heldur lykill sem er veljanlegur sem flokkur útgjalda. | Nei |
| Tengdur VSK flokkur | Birtist þegar VSK-hlutfall er valið eða hakað er í „VSK-lykill". Útskattur (Sala), Innskattur (Kaup), Uppgjör VSK eða „Á ekki við". | Nei |
| Veljanlegur sem flokkur útgjalda | Ef hakað: lykilinn má velja í útgjöldum. | Nei |
| Hægt að bóka beint | Ef hakað: hægt að bóka beint á lykilinn í dagbók. | Nei |
| Nota fyrir greiðslur | Aðeins fyrir Eignir/Skuldir. Ef hakað: velst þegar greiðslur eru skráðar. | Nei |
| RSK lyklar | Þrír reitir — eitt RSK-lykilnúmer (4-5 tölustafir) fyrir hvert VSK-hlutfall (án VSK, 11% og 24%). | Nei |
| Lýsing (valfrjálst) | Lýsing á tilgangi lykilsins, allt að 1000 stafir. | Nei |
Smelltu á þriggja punkta hnappinn í Aðgerðir-dálknum og veldu „Breyta". Glugginn „Breyta lykli" opnast með fyrirfram útfylltum reitum. Lykilnúmer, Tegund og Gjaldmiðill eru læst og ekki hægt að breyta — ef þú þarft annað lykilnúmer eða aðra tegund verður þú að stofna nýjan lykil. Smelltu á „Vista" til að staðfesta. Á læstum lykli eru Tengdur VSK flokkur og RSK lyklar óvirkir og vistun er hafnað („Ekki er hægt að breyta þessum lykli. Hann er læstur af kerfisstjóra.").
Veldu „Afrita í nýjan lykil" í aðgerðavalmyndinni. Glugginn „Afrita í nýjan lykil" opnast með reitunum útfylltum eftir upprunalega lyklinum nema Lykilnúmer, sem er autt. Sláðu inn nýtt lykilnúmer, breyttu því sem þarf og smelltu á „Stofna". Nýi lykillinn er stofnaður í ISK. Þetta er fljótleg leið til að búa til svipaðan lykil.
Veldu „Óvirkja" í aðgerðavalmyndinni. Kerfið athugar fyrst hvort lykillinn sé í notkun; sé svo birtist glugginn „Ekki er hægt að óvirkja lykilinn" með lista yfir tengingarnar og ekkert breytist. Annars óvirkjast lykillinn strax („Lykill hefur verið óvirkjaður") og hættir að birtast í nýjum færslum. Til að virkja hann aftur velurðu „Virkja" — það er alltaf leyft. Þessir valkostir birtast aðeins fyrir lykla sem eru ekki læstir.
Veldu „Eyða" (rautt). Kerfið athugar fyrst hvort lykillinn sé í notkun; sé svo birtist glugginn „Ekki er hægt að eyða lyklinum" með lista yfir tengingarnar. Annars birtist staðfestingarglugginn „Eyða bókhaldslykli varanlega?" með lykilnúmeri og heiti. Smelltu á „Eyða varanlega" til að staðfesta eða „Hætta við". Eyðingu er ekki hægt að afturkalla.
Lykill í notkun — lykli sem á færslulínur í fjárhag eða sem eitthvað annað í kerfinu vísar í er hvorki hægt að eyða né óvirkja. Engin undantekning er frá þessari reglu, ekki heldur fyrir kerfisstjóra. Glugginn „Ekki er hægt að eyða lyklinum" (eða „Ekki er hægt að óvirkja lykilinn") telur upp undir „Tengingar sem hindra:" hvað vísar í lykilinn og hversu oft, t.d. „12 færslulínur í fjárhag" eða „1 bankareikningur". Lokaðu glugganum með „Loka". Kerfið hafnar aðgerðinni líka þótt hún sé reynd eftir annarri leið.
| Tenging sem hindrar | Hvað hún þýðir |
|---|---|
| Færslulínur í fjárhag | Færslur hafa verið bókaðar á lykilinn. Bakfærsla fjarlægir ekki línur heldur bætir nýjum við, svo lykill með bókuðum færslum stendur — láttu hann vera virkan. |
| Undirlyklar | Aðrir lyklar hafa þennan lykil sem yfirlykil. |
| Bankareikningar og greiðslukort | Lykillinn er bókhaldslykill bankareiknings eða greiðslukorts. |
| Lán og afborganir lána | Lykillinn er notaður í láni eða afborgun láns. |
| Eignaflokkar og hreyfingar í eignaskrá | Lykillinn er stilltur á eignaflokk eða notaður í hreyfingu í eignaskrá. |
| Kortauppgjörsstillingar og gjaldavarpanir í kortauppgjöri | Lykillinn er stilltur í kortauppgjöri. |
| Greiðslumátar og greiðslumátar útgjalda | Lykillinn er bókhaldslykill greiðslumáta. |
| Útgjaldaflokkar, útgjaldalínur og greiðslur útgjalda | Lykillinn er notaður í útgjöldum. |
| Reikningslínur, vörur, launaliðir, áætlunarlínur og innheimtuþjónustur | Lykillinn er t.d. tekjulykill vöru, lykill launaliðar eða í fjárhagsáætlun. |
| Tollastillingar fyrirtækisins | Lykillinn er sjálfgefinn lykill í tollastillingum. |
| Stillingar | Lykillinn er valinn sem afskriftalykill við jöfnun innborgana, sjálfgefinn lykill bankakostnaðar, lykill gengishagnaðar eða lykill gengistaps. |
| Tegund | Lýsing | Dæmi | Númer í staðlaðri lykilskrá |
|---|---|---|---|
| Eignir | Það sem fyrirtækið á | Bankareikningar, viðskiptakröfur, birgðir | 3000-röð |
| Skuldir | Það sem fyrirtækið skuldar | Viðskiptaskuldir, útskattur (VSK-skuld) | 4000-röð |
| Eigið fé | Eigið fé fyrirtækisins | Hlutafé, óráðstafað eigið fé | 5000-röð |
| Tekjur | Sala á vöru og þjónustu | Sala með 24% VSK, sala með 11% VSK, velta undanþegin VSK | 1000-röð |
| Gjöld | Rekstrarkostnaður | Laun, húsaleiga, aðföng, vaxtagjöld | 2000-röð |
VSK-merking lykils ræður því hvernig VSK myndast í bókhaldinu og hvernig hann skilar sér í VSK-uppgjör og RSK-skýrslur. Þrír reitir vinna saman: VSK-lykill segir HVORT lykillinn geymir VSK, VSK-flokkur segir ÁTTINA og VSK-hlutfall segir ÞREPIÐ:
| VSK-flokkur | Merki | Notkun |
|---|---|---|
| Útskattur (Sala) | Grænt | VSK sem þú innheimtir af viðskiptavinum — tekjulyklar með útskatt mynda VSK á sölu, og útskattslykillinn sjálfur (merktur „VSK-lykill") tekur við upphæðinni. |
| Innskattur (Kaup) | Blátt | VSK sem þú greiðir birgjum — gjaldalyklar með innskatt mynda VSK á innkaupum, og innskattslykillinn sjálfur (merktur „VSK-lykill") tekur við upphæðinni. |
| Uppgjör VSK | Fjólublátt | Uppgjörsreikningur VSK (t.d. 4390) þar sem útskattur og innskattur eru núlluð á móti nettóstöðunni við VSK-skil. Alltaf merktur „VSK-lykill" en ber ekkert VSK-þrep. |
| Á ekki við | Grátt | Lykillinn ber ekki VSK (t.d. efnahagslyklar). |
| Staða | Merki | Þýðing |
|---|---|---|
| Virkur | Grænn punktur | Lykillinn er í notkun og birtist í nýjum færslum, reikningum og greiðslum. |
| Óvirkur | Rauður punktur | Lykillinn birtist ekki í nýjum færslum. Aðeins er hægt að óvirkja lykil sem er ekki í notkun, og hægt er að virkja hann aftur hvenær sem er. |