Eignaskrá
Hvernig eignaskráin heldur utan um fastafjármuni, hvernig eign er skráð, hvernig afskriftir eru keyrðar og hvaða skýrslur stemma hana við fjárhaginn.
Á flipanum Flokkar stillirðu eignaflokkana. Endurheimta sjálfgefna flokka býr bara til þá sem vantar.
Eignaskrá
Síðan Bókhald → Eignaskrá heldur utan um fastafjármuni fyrirtækisins — fasteignir, bíla, vélar, tölvur og óefnislegar eignir. Fyrir hverja eign er skráð stofnverð, uppsafnaðar afskriftir og bókfært verð. Hver hreyfing (kaup, viðbót, afskrift, leiðrétting, afskráning) er skráð í eignaskrána og — nema hún tengist bókun sem þegar er til — bókuð í fjárhag í sömu aðgerð, svo þau geta ekki farið í sundur. Efst á síðunni sjást samtölurnar „Stofnverð alls", „Uppsafnaðar afskriftir alls" og „Bókfært verð alls".
Síðan krefst lesheimildar í bókhaldi (accounting:read). Til að skrá eignir, bóka afskriftir og breyta flokkum þarf skrifheimild (accounting:write). Síðan hefur fimm flipa: „Eignir", „Afskriftir", „Óskráðar eignfærslur", „Skýrslur" og „Flokkar".
Flipinn „Eignir" sýnir sjálfgefið virkar eignir. Leitaðu eftir númeri, heiti, raðnúmeri eða skráningarnúmeri og síaðu eftir flokki og stöðu („Allar eignir", „Virk", „Fullafskrifuð" eða „Afskráð"). Smelltu á línu til að opna eignina. Listinn hefur dálkana „Númer", „Heiti", „Flokkur", „Stofnverð", „Uppsafnaðar afskriftir", „Bókfært verð" og „Staða". Samtölurnar eru faldar á flipanum „Skýrslur", sem hefur eigin samtölur á valinni dagsetningu.
| Hugtak | Merking |
|---|---|
| Stofnverð | Kaupverð eignar ásamt viðbótum, að frádregnum lækkunum |
| Uppsafnaðar afskriftir | Allar bókaðar afskriftir eignarinnar |
| Bókfært verð | Stofnverð − uppsafnaðar afskriftir |
| Gólf | Lágmark bókfærðs verðs. Skattalegar aðferðir nota % af stofnverði (sjálfgefið 10 %, 0 % fyrir óefnislegar eignir); línuleg aðferð notar hrakvirði |
| Staða | „Virk", „Fullafskrifuð" (bókfært verð komið á gólf) eða „Afskráð" (seld eða niðurlögð) |
| Bein aðferð | Sjálfgefin: afskrift er kreditfærð beint á eignalykilinn. Flokkur getur í staðinn haft „Mótlykil uppsafnaðra afskrifta" |
| Afskriftaraðferð | Útreikningur |
|---|---|
| Skattaleg: hlutfall af eftirstöðvum | Hlutfall á ári af stofnverði að frádregnum uppsöfnuðum afskriftum í upphafi árs (viðbætur ársins meðtaldar). Fullt fyrsta ár, engin afskrift á söluári. Notuð á bíla, vélar og tölvur |
| Skattaleg: línuleg af stofnverði | Hlutfall á ári af stofnverði. Fullt fyrsta ár, engin afskrift á söluári. Notuð á byggingar og óefnislegar eignir |
| Línuleg: nýtingartími | Afskriftarstofn deilt jafnt á eftirstandandi mánuði, frá mánuði notkunar til mánaðarins á undan sölu |
| Engar afskriftir | Lóðir, listaverk og annað sem er ekki afskrifað |
Eignaflokkar
Hver eign tilheyrir eignaflokki sem ákveður bókhaldslykla (eignalykil, valfrjálsan mótlykil uppsafnaðra afskrifta, afskriftalykil, jöfnunarlykil söluandvirðis, lykla söluhagnaðar og sölutaps), afskriftaraðferð, hlutfall eða nýtingartíma, gólf og fyrningarflokk RSK. Eign erfir þessi gildi við skráningu en má víkja frá þeim. Lykill sölutaps má ekki vera sami og afskriftalykillinn.
Sjálfgefnir flokkar verða til sjálfkrafa þegar fyrirtækið á lyklana sem þeir nota (sjá töfluna). Hlutfall þeirra er efri mörk fyrningarbils RSK — breyttu flokknum ef þú notar lægra hlutfall. Hnappurinn „Endurheimta sjálfgefna flokka" á flipanum „Flokkar" býr aðeins til þá sjálfgefnu flokka sem vantar; núverandi flokkar haldast óbreyttir og engir lyklar eru stofnaðir. Niðurstaðan sýnir hvaða flokkar voru stofnaðir og hvaða lykla vantar.
Þegar eign í flokki hefur bókaða hreyfingu eru lyklar og aðferð flokksins læst. Flokki með eignum er ekki eytt — óvirkjaðu hann frekar. Óvirkir flokkar sjást með „Sýna óvirka flokka".
| Sjálfgefinn flokkur | Eignalykill | Aðferð og hlutfall | Gólf |
|---|---|---|---|
| Lóðir og lendur | 3110 | Engar afskriftir | – |
| Fasteignir – íbúðar-, skrifstofu- og verslunarhúsnæði | 3110 | Línuleg af stofnverði, 3 % | 10 % |
| Fasteignir – iðnaðar-, verkstæðis- og lagerhúsnæði | 3110 | Línuleg af stofnverði, 6 % | 10 % |
| Fólksbifreiðar | 3120 | Hlutfall af eftirstöðvum, 20 % | 10 % |
| Sendi-, vöru- og vinnubifreiðar, vinnuvélar | 3120 | Hlutfall af eftirstöðvum, 35 % | 10 % |
| Vélar og tæki | 3130 | Hlutfall af eftirstöðvum, 30 % | 10 % |
| Skrifstofuáhöld, tölvur og hugbúnaður | 3130 | Hlutfall af eftirstöðvum, 35 % | 10 % |
| Óefnislegar eignir | 3150 | Línuleg af stofnverði, 20 % | 0 % |
Smelltu á „Ný eign" á flipanum „Eignir". Veldu eignaflokk, sláðu inn heiti, kaupdag og notkunardag (afskriftir hefjast við notkun; autt = kaupdagur). Eignanúmer (EIGN-00001) er valið sjálfkrafa ef reiturinn er auður. Má einnig skrá birgi og lýsingu. Undir „Umsjón" má skrá umsjónarmann, staðsetningu, raðnúmer, skráningarnúmer og ábyrgð. Við flesta reiti í forminu er upplýsingatákn sem sýnir nánari skýringu. Sé stofnverðið undir 600.000 kr. birtist viðvörun: slíkar eignir má gjaldfæra á kaupári (39. gr. tekjuskattslaga) í stað þess að eignfæra þær.
„Tengja við bókun": veldu færslulínur á eignalykli flokksins sem þegar eru bókaðar, t.d. úr útgjöldum eða útborgun láns — ekkert er bókað aftur. Lægri upphæð skiptir línu svo eftirstöðvarnar má tengja annarri eign. Línur á lokuðu rekstrarári sjást ekki — notaðu „Upphafsstaða" fyrir þær. „Upphafsstaða": eign sem var til áður en eignaskráin var tekin í notkun; veldu „Staða miðast við" (síðasti dagur mánaðar í opnu rekstrarári) og sláðu inn stofnverð, uppsafnaðar afskriftir í upphafi árs og afskrift ársins til þessa (sem þegar er handbókuð). Engin færsla er bókuð: staðan þarf þegar að vera í fjárhag á eignalykli flokksins (og uppsafnaðar afskriftir á mótlykli hans, hafi flokkurinn mótlykil). Formið sýnir lykilinn og upphæðina og varar við ef staðan í fjárhag dugar ekki fyrir eigninni; eignin vistast samt. „Eignakerfið bókar kaupin": ein færsla, debet eignalykill á móti fjármögnunarlínum („Bæta við mótlínu") — t.d. bankareikningi, sjóði eða framlagi eiganda, hver lína með sinn greiðsludag (sjálfgefið færsludagurinn; allir dagar á sama rekstrarári). Samtala línanna verður að vera jöfn kaupverðinu. Sé eignalykill flokksins óvirkur í bókhaldslyklum varar formið við því: hvorki eignakerfið né lánakerfið geta bókað á hann, svo virkjaðu lykilinn eða veldu annan flokk. Lán: „Nýtt lán…" eða „Tengja útborgun láns…" — lánakerfið bókar útborgunina á eignalykilinn og hún tengist sem fjármögnun. VSK-lyklar, viðskiptamanna- og lánardrottnalyklar, lánalyklar og eigna-, mót- og jöfnunarlyklar eignaflokka eru ekki leyfðir sem mótreikningur; kaup með VSK eru skráð í útgjöldum og tengd við bókun.
Á flipanum „Afskriftir" smellirðu á „Ný afskriftarkeyrsla" og velur lokadag (mánaðarlok); lýsing færslu er valfrjáls. Forskoðunin sýnir hverja eign með upphæð, marki ársins, því sem þegar er bókað á árinu, grunni, hlutfalli og skýringu útreikningsins. Smelltu á „Bóka afskriftir" — ein dagbókarfærsla er bókuð fyrir alla keyrsluna. Bókaða keyrslu má bakfæra með „Bakfæra" í listanum; ástæða er skylda og bakfært er á upprunalegum degi.
Opnaðu eignina og smelltu á „Selja/afskrá". Veldu tegund („Sala", „Niðurlagning", „Tryggingabætur" eða „Annað") og dagsetningu. Sé bókaður sölureikningur merktur eigninni er söluverðið tekið af honum. Annars slærðu inn „Söluverð án VSK" og „Mótreikning söluandvirðis" (t.d. bankareikning) — það er skylda við sölu og tryggingabætur. „Forskoðun bókunar" sýnir leiðréttingu afskriftar að söludegi, bókfært verð, söluverð, hagnað eða tap og færslulínurnar áður en þú smellir á „Afskrá eign".
Óskráðar eignfærslur
Flipinn „Óskráðar eignfærslur" sýnir færslulínur á eignalyklum flokka sem eru ekki að fullu tengdar eignum eða afgreiddar, t.d. tölvu sem var bókuð á eignalykil í útgjöldum en aldrei skráð sem eign. Hver lína sýnir uppruna (útgjöld, útgreiðslu láns, sölureikning, handfærða færslu eða aðra færslu), hlið (debet eða kredit), upphæð, það sem er tengt og eftirstöðvar. Aðgerðir á debetlínu:
- „Skrá eign" opnar eignaformið með línunni forvalinni.
- „Bæta við eign" tengir línuna við virka eign sem viðbót við stofnverð. Engin færsla er bókuð.
- „Gjaldfæra eftirstöðvar" bókar debet á valinn gjaldalykil og kredit á eignalykil, á dagsetningu línunnar.
- „Hunsa" fjarlægir línuna af listanum án bókunar; ástæða er skylda.
Kreditlínu (t.d. kreditreikning birgja) er aðeins hægt að hunsa hér — til að lækka stofnverð eignar tengirðu hana með „Leiðrétting" á eignasíðunni. Línu á lokuðu rekstrarári er líka aðeins hægt að hunsa — skráðu eignina þá með upphafsstöðu. Gjaldfærðar og hunsaðar línur birtast undir „Afgreiðslur" og þar má bakfæra afgreiðsluna.
Eignasíðan
Þegar eign er opnuð sjást upplýsingar, afskriftarforsendur, spjaldið „Fjármögnun og veð", „Hreyfingar" og „Áætlun" fyrir næstu 5 rekstrarár („Bókað" og „Spáð"). Aðgerðirnar eru:
- „Breyta" breytir upplýsingum og afskriftarforsendum. Breyttar forsendur gilda frá næstu afskriftarkeyrslu. Upphafsstöðu eignar má breyta meðan rekstrarárið er opið.
- „Viðbót" hækkar stofnverð — með tengingu við bókun eða bókað af eignakerfinu.
- „Leiðrétting" tengir kreditlínu (t.d. kreditreikning birgja) sem lækkar stofnverð án færslu, eða leiðréttir stofnverð eða uppsafnaðar afskriftir með færslu.
- „Selja/afskrá" afskráir eignina (sjá skrefin að ofan) og „Selja á reikningi" opnar söluborðið með eignina forvalda (sjá viðvörunina hér að neðan).
- „Breyta" á spjaldinu „Fjármögnun og veð" tengir lán við eignina sem „Fjármögnun" eða „Veð", með veðrétti. Veðhlutfall = eftirstöðvar láns ÷ samanlagt bókfært verð allra eigna sem tengdar eru láninu.
- „Eyða" er aðeins hægt ef engin hreyfing hefur bókað neitt. Annars er eignin afskráð.
- „Bakfæra" á hreyfingu býr til mótfærslu á upprunalegum degi; ástæða er skylda. Síðari hreyfingar þarf að bakfæra fyrst. Ef nýjasta hreyfingin er úr afskriftarkeyrslu þarf að bakfæra keyrsluna fyrst á flipanum „Afskriftir". Upprunahreyfing (kaup eða upphafsstaða) verður aðeins bakfærð ef engar aðrar hreyfingar eru til, og á lokuðu tímabili er leiðrétt með „Leiðrétting". Bakfærð afskráning gerir eignina aftur virka og leiðrétting afskriftar við afskráninguna bakfærist líka.
Skýrslur
Flipinn „Skýrslur" hefur þrjár skýrslur. Allar má sækja sem Excel (blöð með haus: fyrirtæki, dagsetning eða rekstrarár og síur; upphæðir sem tölur og samtöluraðir) og sem PDF með sömu síum:
- Eignaskrá á dagsetningu — hver eign með stofnverði, afskriftum, bókfærðu verði, aðferð, hlutfalli og tengdum lánum, og samtölur eftir flokkum.
- Hreyfingayfirlit — fyrir rekstrarár: stofnverð, afskriftir og bókfært verð í upphafi, kaup og viðbætur, leiðréttingar, selt og í lok, eftir flokkum. Neðst er afskrift ársins borin saman við afskriftalykla í fjárhag.
- Afstemming við fjárhag — staða hvers lykils í eignaskrá og fjárhag, mismunur, hve mikið óskráðar eignfærslur skýra og óútskýrður mismunur. Varað er við ef jöfnunarlykill söluandvirðis stendur ekki á núlli.
| Atburður | Debet | Kredit |
|---|---|---|
| Kaup eða viðbót tengd bókun, upphafsstaða, tengd kreditlína, hunsuð lína | Engin færsla | Engin færsla |
| Kaup eða viðbót bókuð af eignakerfinu | Eignalykill | Fjármögnunarlínur / valinn mótreikningur |
| Afskriftarkeyrsla (öfugt ef keyrslan leiðréttir til lækkunar) | Afskriftalykill flokksins (sjálfgefið 2700) | Eignalykill (eða mótlykill uppsafnaðra afskrifta) |
| Leiðrétting stofnverðs með færslu (lækkun öfugt) | Eignalykill | Valinn mótreikningur |
| Leiðrétting uppsafnaðra afskrifta með færslu (lækkun öfugt) | Afskriftalykill | Eignalykill (eða mótlykill uppsafnaðra afskrifta) |
| Gjaldfærsla eftirstöðva línu | Valinn gjaldalykill | Eignalykill |
| Sölureikningur með seldri eign (bókaður af reikningnum) | Viðskiptakrafa | Jöfnunarlykill söluandvirðis (verð án VSK) og útskattur |
| Afskráning — leiðrétting afskriftar að söludegi (skattalegar aðferðir: afskrift söluársins bakfærð) | Eignalykill (eða mótlykill uppsafnaðra afskrifta) | Afskriftalykill |
| Afskráning | Jöfnunarlykill söluandvirðis (sjálfgefið 3140) eða mótreikningur söluandvirðis, sölutap (sjálfgefið 2720). Með mótlykli: mótlykill = uppsafnaðar afskriftir | Eignalykill (bókfært verð; með mótlykli: stofnverð), söluhagnaður (sjálfgefið 1200) |
Tengsl við aðrar einingar
- Lyklar: Sjálfgefnir flokkar nota eignalyklana 3110 Fasteignir, 3120 Bifreiðar, 3130 Áhöld og tæki og 3150 Óefnislegar eignir, afskriftir á 2700 Fyrningar, söluandvirði á 3140 Seldir fastafjármunir, söluhagnað á 1200 Söluhagnaður og sölutap á 2720 Sölutap. Sjá Bókhaldslykla.
- Dagbók: Færslur eignakerfisins eru kerfisfærslur sem aðeins eru bakfærðar hér. Bókun virðir bókhaldstímabil og afskriftir snerta aldrei VSK.
- Útgjöld: Kaup með VSK eru skráð sem útgjöld og tengd eigninni, svo innskatturinn nýtist og ekkert tvíbókast.
- Lán: Útborgun láns á eignalykil má tengja sem kaup, og lán tengjast eign sem fjármögnun eða veð. Lánasíðan sýnir spjaldið „Eignir".
- Söluborð: Sala eignar með VSK fer um sölureikning með „Seld eign", sem opnast með „Selja á reikningi" á eignasíðunni.
- Ársreikningur: Hreyfingayfirlitið gefur hreyfingar fastafjármuna ársins og afstemmingin staðfestir að eignalyklar fjárhagsins stemmi við eignaskrána.
Eyðublað RSK 4.01 (fyrningarskýrsla) og tenging eignaskrárinnar við skattframtal eru ekki komin í kerfið.
